Kültür deyince aklınıza sadece halk oyunları veya yöresel yemekler geliyorsa resmin küçük bir bölümünü görüyorsunuz. Konuştuğunuz dilden bayramlara, sofradaki davranıştan mimariye kadar günlük hayatın pek çok parçasında kültür vardır. Peki kültür nasıl öğrenilir, aktarılır ve zamanla neden değişir?

⚠️ Kültür Sadece Gelenek ve Görenek Değildir

Dil, sanat, değerler, yaşam biçimleri, toplumsal kurumlar, mimari, üretim araçları ve günlük alışkanlıklar da kültürün içinde değerlendirilebilir. Yani kültürü sadece düğün, yemek ve bayramlardan ibaret düşünürseniz konunun büyük kısmı dışarıda kalır.

🧿 MANEVİ KÜLTÜR

Dil, inançlar, değerler, gelenekler, ahlak anlayışı, sanat anlayışı ve toplumda oluşmuş çeşitli davranış biçimleri bu tarafın içinde düşünülebilir.

🏺 MADDİ KÜLTÜR

Mimari yapılar, kullanılan araçlar, giysiler, üretim biçimleri, el sanatları ve toplumun ortaya koyduğu somut ürünler maddi kültüre örnek verilebilir.

Biri görünür, biri her zaman görünmez. Ama günlük yaşamda ikisi yan yana yürür.

Kültür Nedir Kısaca?

Kültür, bir toplumun zaman içinde oluşturduğu ve üyeleri arasında paylaşılan maddi ve manevi birikimin genel adıdır.

Dil bunun içindedir.

Gelenekler de.

Sanat, yemek, mimari, değerler, toplumsal davranışlar ve hayatı anlamlandırma biçimleri de kültürle ilişkilidir. Ankara Üniversitesi kültürü genel olarak insanların yaşam tarzlarıyla ortaya koydukları maddi ve manevi anlayışlar çerçevesinde açıklıyor.

Kültürün Özellikleri Nelerdir?

Kültürü anlamanın kolay yolu birkaç temel davranışına bakmaktır.

📚 Kültür öğrenilir.
İnsan dünyaya konuştuğu dili, sofra alışkanlıklarını veya toplumsal kuralları bilerek gelmez.

👥 Kültür paylaşılır.
Tek kişinin kişisel alışkanlığı kültür değildir; kültürün toplumsal bir tarafı vardır.

🔄 Kültür değişebilir.
Teknoloji, göç, iletişim ve toplumlar arası temas kültürel değişimi etkileyebilir.

🧓 Kuşaktan kuşağa aktarılır.
Dil, gelenek, sanat ve birçok değer yeni nesillere aile, toplum ve eğitim yoluyla taşınabilir. Eğitimin kültürel birikimin aktarılmasında önemli rolü vardır.

🕰️ Tarihsel birikim taşır.
Bugünkü kültür dün sabah ortaya çıkmadı.

🧩 Birbirine bağlı unsurlardan oluşur.
Dil değişirse iletişim etkilenir; teknoloji değişirse günlük alışkanlıkların da peşinden değiştiğini görebilirsiniz.

Kültürün Unsurları Nelerdir?

Kültürün sınıflandırılması kullanılan yaklaşıma göre değişebilir ama genel olarak şu alanlardan söz edilebilir:

🗣️ Dil

🕌 Din ve inançlar

🤝 Değerler ve toplumsal kurallar

🎵 Sanat ve müzik

🍲 Yemek kültürü

👗 Giyim

🏠 Mimari

👨‍👩‍👧 Aile ve toplumsal kurumlar

🎉 Gelenek ve görenekler

🛠️ Üretim ve teknoloji

Maddi Kültür Nedir?

Maddi kültür, bir toplumun ürettiği ve fiziksel olarak gözlemlenebilen kültürel ürünleri anlatmak için kullanılan kavramdır.

Mesela:

🏠 Ev ve mimari

👗 Giysiler

🏺 El sanatları

🚜 Üretim araçları

🍽️ Mutfakta kullanılan araçlar

🚗 Ulaşım araçları

Bir dönemin evine, kıyafetine veya kullandığı alete baktığınızda aslında o toplumdan bir parça görürsünüz.

Manevi Kültür Nedir?

Manevi kültür daha çok elle tutamadığınız ama toplumun yaşamını güçlü biçimde etkileyen kültürel unsurlardır.

Örneğin:

🗣️ Dil

🤝 Değerler

🎉 Gelenekler

⚖️ Toplumsal kurallar

🎶 Sanat anlayışı

🙏 İnançlar

💭 Dünya görüşleri

Ama hani maddi ve manevi kültürü iki ayrı odada yaşıyor sanmayın.

Birbirlerini sürekli etkilerler.

Bir düğün geleneği manevi kültürdür; düğünde kullanılan kıyafet ve eşyalar maddi kültür tarafına dokunabilir.

Kültürlenme Nedir?

Kültürlenme, bireyin veya grubun farklı kültürel ögelerle karşılaşarak kendine özgü yeni bir kültürel bileşim oluşturması biçiminde açıklanabilir. Ankara Üniversitesi’nin örneğinde, köyden büyük şehre taşınan kişinin yöresel kültürüyle kentte karşılaştığı yeni kültürel ögeleri bir araya getirmesi kültürlenmedir.

Şöyle düşünün.

Memleketinizden bazı alışkanlıkları İstanbul’a getirdiniz.

İstanbul’da yenilerini öğrendiniz.

Yıllar sonra ne tamamen eski hâlinizdesiniz ne de çevrenizde gördüğünüz her şeyi aynen almışsınız.

Kendinize göre bir karışım oluşmuş.

İşte kavram burada daha kolay oturuyor.

Kasıtlı Kültürleme Nedir?

Kasıtlı kültürlemede aktarılacak davranış, bilgi veya değer belirli bir amaç doğrultusunda planlanır.

Eğitim burada karşımıza çıkar.

Okulun öğrenciye Türkçe öğretmesi tesadüf değildir.

Ders vardır.

Program vardır.

Hedef vardır.

Bu yüzden klasik eğitim bilimleri yaklaşımında eğitim kasıtlı kültürleme süreciyle ilişkilendirilir. Kültür aktarımının eğitim yoluyla gerçekleşmesi MEB tarafından da eğitimin önemli işlevlerinden biri olarak ele alınıyor.

Kültürleme, Kültürlenme ve Kültürleşme Arasındaki Fark Nedir?

Bunu kesinlikle ayrı H2 yapın.

👨‍👩‍👧 Kültürleme

Toplum kendi kültürünü bireye aktarır.

🧩 Kültürlenme

Birey veya grup farklı kültürel ögelerden yeni bir bileşim oluşturur.

🤝 Kültürleşme

Farklı kültürler karşılıklı olarak birbirini etkiler.

Ezber cümlesi isterseniz:

Kültürlemede aktarım, kültürlenmede yeni bileşim, kültürleşmede karşılıklı etkileşim vardır.

Kültürleşme Nedir?

Kültürleşme kavramı da iki kültürün karşılıklı olarak birbirinden etkilenmesidir. Yine İtalya örneğine dönelim; İtalyan bir bayanla evlenen Türk erkeğinin eşine lahmacun yapmayı öğretmesi eşinin de ona pizza yapmayı öğretmesi bir kültürlerin birbirinden etkilenmesi yani kültürleşmedir.

Kültür Değişir mi?

Evet.

Zaten mevcut yazınızın doğru noktalarından biri bu.

Ama değişmek, kültürün her şeyini çöpe atması demek değildir.

Teknoloji değişir.

Göç yaşanır.

Başka toplumlarla temas artar.

Yeni nesiller bazı alışkanlıkları dönüştürür.

Eski davranışların bir kısmı devam ederken yenileri ortaya çıkar.

Hani eskiden bayramda kapıya gidip el öperdik, bugün uzaktaki akrabayı görüntülü arıyoruz ya…

İhtiyaç aynı kalabilir, davranış biçimi değişebilir.

Kültür Sadece Bir Millete mi Aittir?

Hayır.

Kültür kavramı sadece millet düzeyinde kullanılmaz.

Belirli:

👥 toplulukların,

🏢 kurumların,

🧑‍💼 meslek gruplarının,

🏘️ bölgelerin,

🎵 alt kültürlerin

kendilerine özgü kültürel özelliklerinden de söz edilebilir.

Mesela:

kurum kültürü,
okul kültürü,
iş güvenliği kültürü

dediğimizde bütün bir milletten bahsetmiyoruz.

• Eğitim Nedir yazımızı okuyabilirsiniz.
• Örgün ve Yaygın Eğitim Nedir Yazımızı ilgiyle okuyabilirsiniz.
• İstendik davranış nedir?
• İnformal Eğitim Nedir?
• Öğretim Nedir?
• Eğiticinin Eğitimi Sitemizi Twitter hesabımızdan yeni gelişmeleri takip edebilirsiniz.